Shumë shaka italiane lindin nga fakti se një fjalë ka më shumë se një kuptim. Për t'i kuptuar duhet të dallosh dy dukuri.

1. Polisemia: një fjalë e vetme me disa kuptime të lidhura mes tyre. La testa është koka, por edhe la testa della classifica (kreu i renditjes) ose la testa del treno. Il piano është plani, kati i pallatit dhe pianoja. Kuptimet rrjedhin nga njëri-tjetri.

2. Omonimia: dy fjalë të ndryshme që rastësisht shkruhen njësoj. Il riso (orizi) dhe il riso (e qeshura) nuk kanë asnjë lidhje; la pesca (pjeshka) dhe la pesca (peshkimi) ndryshojnë edhe në shqiptim (e e hapur / e e mbyllur). Lojërat e fjalëve ngrihen mbi këto: Perché i pesci non parlano? Perché hanno sempre l'acqua in bocca! – avere l'acqua in bocca do të thotë «të mbash një sekret».

Fjala	Kuptimi 1	Kuptimi 2
la penna	stilolapsi	pendë zogu
il calcio	futbolli	shkelmi; kalciumi
porta	dera	(ai) mbart / sjell
il banco	banka e shkollës	tezga e tregut
la lira	monedha e vjetër	instrumenti muzikor
essere al corrente	të jesh i informuar	(loja: rryma elektrike)

3. Shprehjet frazeologjike me trupin dhe kafshët. Nuk përkthehen fjalë për fjalë; mësohen si blloqe të gatshme:

Italisht	Fjalë për fjalë	Kuptimi / shqip
In bocca al lupo! – Crepi!	Në gojë të ujkut! – Plastë!	Paç fat! (përgjigjja tradicionale)
avere un diavolo per capello	një djall për çdo flok	të jesh tërë nerva
non avere peli sulla lingua	s'ka qime në gjuhë	s'ka lesh në gjuhë, flet hapur
costare un occhio della testa	një sy të kokës	kushton një sy të ballit
avere la testa fra le nuvole	kokën mes reve	e ka mendjen në re
avere le mani bucate	duar me vrima	shpenzon pa kursim
essere un pezzo di pane	një copë bukë	i mirë si buka
essere una volpe	dhelpër	dinak
fare il gallo	bën gjelin	mburret, bën lajka vajzave
essere una mosca bianca	mizë e bardhë	përjashtim i rrallë
prendere due piccioni con una fava	dy pëllumba me një bathë	vret dy zogj me një gur
sano come un pesce	i shëndetshëm si peshku	i shëndetshëm si molla
alzare il gomito	ngre bërrylin	pi tepër

4. Fjalët e urta (i proverbi). Shpesh thuhet vetëm gjysma e parë: Eh, chi dorme… dhe bashkëbiseduesi e plotëson vetë.

Il lupo perde il pelo ma non il vizio.	Ujku qimen e ndërron, por zakonin s'e harron.
Chi dorme non piglia pesci.	Kush fle, nuk zë peshk.
Meglio tardi che mai.	Më mirë vonë se kurrë.
Can che abbaia non morde.	Qeni që leh nuk të kafshon.
L'abito non fa il monaco.	Rrobat nuk e bëjnë njeriun.
Tra il dire e il fare c'è di mezzo il mare.	Nga fjala te puna ka një det në mes.
Ride bene chi ride ultimo.	Qesh mirë kush qesh i fundit.

Krahasimi me shqipen. Shumë shprehje përputhen pothuajse plotësisht (s'ka lesh në gjuhë, mendjen në re, ujku qimen e ndërron), sepse të dyja kulturat janë mesdhetare dhe me rrënjë fshatare. Të tjera përdorin figura të ndryshme: italianët marrin «dy pëllumba me një bathë», ne vrasim «dy zogj me një gur»; ata thonë «një sy të kokës», ne «një sy të ballit». Kurthet tipike: (1) mos i përkthe shprehjet shqipe fjalë për fjalë («m'u ngjit gjaku në kokë» nuk ekziston njësoj në italisht); (2) kujdes me parafjalët e fiksuara: in bocca al lupo, peli sulla lingua, testa fra le nuvole; (3) mos u përgjigj me grazie pas in bocca al lupo: përgjigjja tradicionale është crepi!; (4) homonimet si riso kërkojnë gjithmonë kontekstin për t'u kuptuar.

Fjalët e urta dhe shprehjet frazeologjike janë të ngurtësuara: mos ndrysho nyjat, parafjalët apo numrin (pesci, jo pesce; piccioni, jo uccelli).